كند ، طبعا نمىتواند همهء احاديث را از [ حضرت ] محمّد [ ص ] بداند ، ولى به هر حال مسائل مورد نظر قرن اوّل هجرى را خوب نمايان مىكند . از اين احاديث مىدانيم كه چگونه [ حضرت ] محمّد [ ص ] بر ضدّ پندارهاى جاهليّت ، كه مىگفت نزول باران مربوط به منازل ماه و ستارگان است ، 84 مبارزه مىكرد . ولى نامهاى جغرافيايى در حديث نيز چون قرآن كمياب است . گاهى نام چين ، به عنوان رمز دورترين ناحيهء جهان در حديث مشهور ديده مىشود كه جست و جوى علم را حتّى در اين سرزمين دور دست ، تشويق مىكند ، يا ذكر هند در حديثى كه حمله به اين سرزمين را پيشگويى كرده است . 85 ولى رشته‌اى كه رونق گرفت و رشد كرد جغرافياى داستانى بود . گر چه بعضى از مفسّران خواسته‌اند از حرف مهم « ق » كه در آغاز سورهء پنجاهم قرآن آمده اشاره‌اى به كوه قاف بيابند ، امّا در واقع از اين كوه كه زمين را در ميان دارد نامى در قرآن نيست ، ولى حديث از وصف آن و مواضع نزديك آن كه قابل عبور نيست و دور زمين را گرفته و تا آنجا چهار ماه راه است 86 و نيز وصف سرزمينهاى ماوراى آن آكنده است . 87 نكتهء قابل توجّه از نظر علم جغرافيا آنكه اين گونه احاديث مانع از آن نبوده كه بخواهند محلّ كوه قاف را در كوهستان قفقاز تعيين كنند . « 19 » دربارهء سدّ يأجوج و مأجوج 88 نيز [ حضرت ] محمّد [ ص ] ، به كمك روشن بينى خاص كه از مسافتهاى دراز مىگذشت ، توانست شكستگى آن را ببيند . 89 دربارهء حديث حاوى اين مطلب ، كه توصيفى دربارهء روش شمار با انگشتان در آن هست ، ميان خاورشناسان مجادله‌اى بسيار سخت رخ داده است . 90 قرآن به ياد زمينهاى هفتگانه اكتفا كرده 91 و هيچ گونه تفصيل ديگر دربارهء آنها نياورده ، امّا احاديثى چند در اين زمينه هست كه تصوّرات يهودى و ايرانى را منعكس مىكند . اينك مطلبى كه ابن فقيه در قرن سوم / نهم ه . در اين باب نقل مىكند : « از پيغمبر [ ص ] درباره زمينهاى هفتگانه پرسيدند ، گفت : بله آسمان نيز هفت است ؛ و آيهء « اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ » را خواند . يكى پرسيد : آيا ما روى زمين اوّل هستيم ؟ گفت : آرى و در دوم مخلوقى هست كه اطاعت كند و معصيت نكند ، در سوم نيز مخلوقى هست و در چهارم سنگى صاف و لغزنده است و پنجمى آبى كم عمق است و ششمى سنگ و گل است و تختگاه شيطان است و هفتمى گاوى است ، و زمينها بر شاخ گاوى است و گاو بر ماهيى است و

--> - حواشى شهيد ثانى بر كتاب فروع كافى در بيان انواع حديث موجود در آن نيز معروف است . و همين طور ديگر تأليفات محقّقانه علم حديث از علماى قرون اوّليهء اسلام تا هم اكنون . ( ن ك : علامه امينى ، الغدير ج 5 ) . - و . ( 19 ) چون صحّت و سقم اين گونه احاديث - معروف به اسرائيليّات يعنى احاديثى كه يهود وارد كتب اسلامى كرده‌اند - معلوم نبوده است ، مورد توجه و استناد قرار نمىگرفته است . - و .